Có một thói quen cũ vẫn còn trong trí nhớ nhiều gia đình: trẻ nhỏ được ghi kèm vào hộ chiếu của cha hoặc mẹ, đi chung một quyển. Thói quen đó đã chấm dứt ở hầu hết các nước, và ai còn tin vào nó thường phát hiện ra sự thật vào đúng ngày ra sân bay.
Mỗi đứa trẻ một quyển hộ chiếu
Nguyên tắc hiện hành gần như phổ quát: mỗi người một hộ chiếu, không phân biệt tuổi. Trẻ sơ sinh vài ngày tuổi cũng phải có quyển của riêng mình mới được rời khỏi nước và mới được nhập vào nước khác.
Lý do nằm ở kỹ thuật chứ không phải thủ tục hành chính. Hộ chiếu ngày nay có chip sinh trắc và được đọc bằng máy tại cửa khẩu, mà một quyển chỉ chứa được dữ liệu của một người. Ghi kèm tên trẻ vào quyển của cha mẹ đồng nghĩa đứa trẻ đó không tồn tại trong hệ thống điện tử.
Hạn hộ chiếu trẻ em ngắn hơn người lớn
Đây là chỗ nhiều gia đình bị bất ngờ. Hộ chiếu người lớn thường có hạn dài, còn hộ chiếu của trẻ nhỏ chỉ có hạn ngắn hơn hẳn, vì gương mặt trẻ thay đổi quá nhanh để một tấm ảnh dùng được lâu.
Hệ quả thực tế là bạn phải làm lại hộ chiếu cho con thường xuyên hơn cho chính mình. Và vì nhiều nước còn đòi hộ chiếu phải còn hạn thêm một khoảng nữa tính từ ngày bạn rời đi, quyển sắp hết hạn có thể chặn cả nhà chứ không chỉ chặn đứa trẻ.
Ảnh của trẻ nhỏ
Yêu cầu ảnh cho trẻ em thường được nới lỏng nhưng không bỏ hẳn. Trẻ rất nhỏ có thể không cần nhìn thẳng ống kính hay giữ mặt không cảm xúc, song nền vẫn phải sạch, mặt vẫn phải rõ và không được có bóng người lớn đang bế trong khung.
Cách làm quen thuộc của các tiệm ảnh là trải một tấm vải sáng màu rồi đặt trẻ nằm ngửa, chụp từ trên xuống. Với trẻ biết ngồi, người lớn có thể ngồi phía sau nhưng phải khuất hoàn toàn khỏi khung hình.
Giấy khai sinh và vì sao nó quan trọng hơn bạn nghĩ
Hộ chiếu chứng minh đứa trẻ là ai, nhưng không chứng minh quan hệ giữa đứa trẻ và người đang dắt tay nó. Giấy khai sinh làm việc đó, và đó là lý do nó nên nằm trong túi hồ sơ của mọi chuyến đi có trẻ nhỏ.
Viên chức cửa khẩu ở nhiều nước được huấn luyện để chú ý tới trẻ em đi cùng người lớn, vì đây là điểm chặn thật sự cho việc bắt cóc và đưa trẻ đi trái phép. Giải quyết nghi vấn đó bằng một tờ giấy mất ba mươi giây; giải quyết nó bằng lời nói có thể mất vài giờ.
Bản dịch và hợp pháp hoá
Giấy khai sinh viết bằng tiếng Việt thì viên chức nước ngoài không đọc được. Với chuyến đi ngắn, một bản dịch công chứng sang tiếng Anh thường đủ để giải thích tại chỗ.
Nhưng nếu chuyến đi gắn với một thủ tục chính thức ở nước đến, chẳng hạn nhập học, đăng ký cư trú hay làm giấy tờ cho trẻ, thì bản dịch thường phải được hợp pháp hoá lãnh sự hoặc dán tem theo công ước. Thủ tục này làm ở Việt Nam trước khi đi nhanh hơn làm từ xa rất nhiều.
Thị thực cho trẻ em
Trẻ em không được miễn thị thực chỉ vì còn nhỏ. Nếu nước đến yêu cầu thị thực với người lớn, thì đứa trẻ cũng cần một thị thực riêng, dán vào quyển hộ chiếu riêng của nó.
Điểm khác biệt nằm ở hồ sơ xin: phần chứng minh tài chính và ràng buộc thường do cha mẹ đứng ra, kèm giấy tờ chứng minh quan hệ. Một số nước miễn hoặc giảm lệ phí cho trẻ dưới một độ tuổi nhất định, nhưng miễn phí không có nghĩa là miễn thủ tục.
Giấy tờ y tế
Sổ tiêm chủng là thứ ít khi bị hỏi ở cửa khẩu nhưng rất hay bị hỏi sau đó. Trường học, cơ sở giữ trẻ và bệnh viện ở nước đến thường muốn biết đứa trẻ đã tiêm những gì.
Hãy mang theo bản sao có dịch, và nếu con bạn có bệnh mạn tính hoặc dị ứng, xin bác sĩ một thư tóm tắt bằng tiếng Anh. Thư đó cũng là thứ giúp bạn mang thuốc kê đơn qua an ninh mà không phải giải thích dài dòng.
Sắp xếp thế nào cho gọn tại quầy
Sai lầm phổ biến là để mỗi quyển hộ chiếu một nơi rồi lục túi khi tới lượt. Với gia đình có hai ba đứa trẻ, cảnh này kéo dài hàng dài phía sau và làm chính bạn cuống lên.
Cách gọn hơn: một người giữ toàn bộ hộ chiếu của cả nhà, xếp sẵn theo thứ tự, kẹp thẻ lên máy bay vào đúng quyển tương ứng. Giấy khai sinh và giấy đồng ý để riêng một ngăn, lấy ra khi được hỏi chứ không đưa hết một lượt.
Thứ nên chuẩn bị mà ít ai nghĩ tới
Hãy chụp ảnh toàn bộ giấy tờ của cả nhà và lưu cả trên điện thoại lẫn một nơi trên mạng mà bạn truy cập được khi mất máy. Nếu hộ chiếu thất lạc ở nước ngoài, bản chụp rút ngắn thời gian làm lại rất đáng kể.
Ngoài ra, hãy viết ra một tờ giấy nhỏ tên đầy đủ, ngày sinh và số hộ chiếu của từng đứa trẻ, kèm số điện thoại liên lạc. Với trẻ đủ lớn, cho bé giữ tờ đó trong túi áo; đây là thứ có ích trong đúng tình huống mà bạn không muốn nghĩ tới.
Trước ngày đi ba tuần
Đặt một lời nhắc ba tuần trước chuyến bay để lôi toàn bộ hộ chiếu ra kiểm hạn, kiểm tên viết đúng chính tả, và đối chiếu tên trên vé với tên trên hộ chiếu. Ba tuần là khoảng đủ để sửa vé hoặc làm lại giấy tờ gấp.
Kiểm sớm hơn nữa thì càng tốt, đặc biệt khi có trẻ, vì lịch hẹn làm hộ chiếu cho trẻ nhỏ ở nhiều nơi cần có mặt cả cha lẫn mẹ. Sắp xếp được hai người lớn cùng rảnh một buổi đôi khi khó hơn chính thủ tục.
Hỏi đáp
Con tôi đã ghi tên trong hộ chiếu cũ của tôi, có còn dùng được không?
Không nên trông cậy vào đó. Hầu như mọi nước đã ngừng công nhận cách ghi kèm này, và hãng bay có thể từ chối cho lên máy ngay từ Việt Nam.
Trẻ sơ sinh mấy ngày tuổi có làm hộ chiếu được không?
Được, không có giới hạn tuổi tối thiểu. Thủ tục thường cần giấy khai sinh và sự có mặt của người đại diện theo pháp luật.
Tên con tôi có dấu tiếng Việt, trên vé máy bay không có dấu thì có sao không?
Không sao, miễn phần chữ không dấu khớp với dòng chữ máy đọc ở cuối trang hộ chiếu. Điều phải tránh là sai chính tả hoặc đảo thứ tự họ tên.
Có cần mang bản gốc giấy khai sinh hay bản sao là đủ?
Bản sao có chứng thực kèm bản dịch thường đủ cho việc giải thích tại cửa khẩu. Bản gốc nên mang nếu chuyến đi có thủ tục chính thức ở nước đến.
