Có một điều bất công nằm sẵn trong cách hệ thống vận hành: hiểu sai một câu hỏi không được ghi lại là hiểu sai. Nó được ghi là câu trả lời mâu thuẫn với câu trước, và trong hồ sơ thì mâu thuẫn trông giống hệt như nói dối.
Rủi ro thật sự nằm ở đâu
Người ta hay lo mình không nói được tiếng nước ngoài. Nhưng rủi ro lớn hơn nhiều là nghe nhầm rồi trả lời trôi chảy một câu hỏi khác với câu được hỏi.
Viên chức hỏi bạn sẽ ở đâu, bạn nghe thành bạn đang ở đâu, và trả lời tên một khách sạn ở nơi khác. Trong biên bản, đó là một lời khai không khớp với hồ sơ, và bạn thì không hề biết mình vừa tạo ra nó.
Quyền yêu cầu phiên dịch
Ở phần lớn các nước, người bị hỏi tại cửa khẩu có quyền yêu cầu người phiên dịch khi không hiểu ngôn ngữ được dùng. Quyền này mạnh hơn hẳn trong các thủ tục chính thức như lập biên bản hay ra quyết định từ chối.
Với cuộc hỏi nhanh ở quầy, phiên dịch không phải lúc nào cũng có sẵn ngay. Nhưng khi vụ việc chuyển sang phòng riêng, hãy nói rõ rằng bạn cần phiên dịch chứ đừng cố gắng xoay xở.
Câu quan trọng nhất bạn nên thuộc
Không phải một câu trả lời mà là một câu hỏi lại: xin nhắc lại, hoặc tôi chưa hiểu câu hỏi. Hãy học nó bằng ngôn ngữ của nước bạn đến và dùng nó không ngại ngùng.
Xin nhắc lại không bị coi là dấu hiệu xấu. Đoán rồi trả lời sai thì có. Chênh lệch giữa hai lựa chọn này lớn hơn rất nhiều so với cảm giác ngượng trong vài giây.
Đừng gật đầu khi chưa hiểu
Gật đầu là phản xạ lịch sự rất phổ biến ở người Việt khi nghe không rõ. Ở tình huống này, gật đầu là một câu trả lời có, và nó được ghi nhận như vậy.
Nếu bạn không chắc, hãy lắc đầu nhẹ và nói rằng bạn chưa hiểu. Đây là một trong số ít chỗ mà thói quen lịch sự ở nhà lại gây hại ở nơi khác.
Người đi cùng không phải phiên dịch
Nhiều gia đình mặc định người nói tiếng Anh khá nhất sẽ trả lời hộ cả nhà. Viên chức thường không chấp nhận cách này, nhất là khi họ muốn đối chiếu lời khai của từng người.
Tệ hơn, việc một người trả lời thay tạo cảm giác các câu trả lời đã được sắp đặt. Hãy để mỗi người tự trả lời phần của mình, kể cả khi chậm và vụng.
Khi phải ký giấy
Đừng bao giờ ký vào văn bản mà bạn không đọc được. Nếu được yêu cầu ký, hãy nói rằng bạn cần biết nội dung trước, và yêu cầu được giải thích hoặc được dịch.
Đây là thời điểm quyền có phiên dịch mạnh nhất, vì văn bản có chữ ký của bạn sẽ được dùng về sau. Một chữ ký đặt vào tờ giấy bạn không hiểu là thứ rất khó gỡ lại.
Ứng dụng dịch trên điện thoại
Có thể hữu ích cho việc trao đổi đơn giản và nhiều viên chức cũng dùng. Nhưng đừng dựa vào nó cho những câu có hệ quả pháp lý, vì bản dịch máy hay đánh mất sắc thái quan trọng.
Ngoài ra, ở nhiều khu vực kiểm soát, bạn không được dùng điện thoại. Hãy hỏi trước khi rút máy ra thay vì bị nhắc nhở.
Chuẩn bị trước chuyến đi
Hãy viết ra một tờ giấy các thông tin cốt lõi bằng tiếng Anh: nơi ở kèm địa chỉ đầy đủ, số ngày lưu trú, mục đích chuyến đi, tên người mời nếu có, chuyến bay về.
Khi nghe không rõ, bạn đưa tờ giấy đó ra. Nó trả lời được phần lớn câu hỏi thông thường mà không cần nói một chữ nào, và nó cho thấy bạn có chuẩn bị.
Khi có người nhà ở nước đó
Người thân đang chờ bên ngoài không được vào khu vực kiểm soát và không nói thay bạn được. Nhưng số điện thoại của họ lại rất có ích, vì viên chức có thể gọi để xác minh nơi bạn sẽ ở.
Hãy ghi sẵn tên, địa chỉ và số điện thoại của người đó ra giấy, kèm quan hệ với bạn. Và hãy dặn họ để máy ở chế độ đổ chuông trong khoảng giờ bạn hạ cánh, vì một cuộc gọi không ai nhấc máy sẽ làm mọi thứ dài thêm.
Thái độ quan trọng hơn vốn từ
Người nói tiếng Anh kém mà bình tĩnh, trung thực, có giấy tờ đầy đủ thì qua cửa khẩu dễ hơn người nói trôi chảy mà lúng túng và mâu thuẫn.
Viên chức đánh giá tính nhất quán chứ không chấm điểm ngoại ngữ. Hãy nhớ điều này, nó giúp giảm đúng thứ lo lắng đang làm bạn trả lời tệ đi.
Hỏi đáp
Yêu cầu phiên dịch có làm tôi bị nghi ngờ không?
Không. Đó là quyền bình thường và việc sử dụng nó cho thấy bạn muốn trả lời chính xác.
Có phiên dịch tiếng Việt ở mọi sân bay không?
Không phải nơi nào cũng có ngay. Nhiều nơi dùng phiên dịch qua điện thoại, và việc chờ có thể mất một khoảng thời gian.
Tôi lỡ trả lời sai vì nghe nhầm thì sửa được không?
Được, hãy nói ngay rằng bạn nghe nhầm và trả lời lại. Sửa tại chỗ tốt hơn nhiều so với để mâu thuẫn nằm trong biên bản.
Người thân ở nước đó nói chuyện qua điện thoại thay tôi được không?
Thường không được chấp nhận như phiên dịch chính thức, nhưng viên chức có thể gọi cho họ để xác minh thông tin.
