Trẻ hai quốc tịch: vào bằng hộ chiếu nào và vì sao chọn sai lại rắc rối

Một đứa trẻ sinh ra ở nước ngoài hoặc có cha mẹ khác quốc tịch có thể hợp pháp sở hữu hai quyển hộ chiếu. Điều mà nhiều gia đình hiểu nhầm là hai quyển không có nghĩa là được tuỳ ý chọn quyển nào tại mỗi cửa khẩu. Có một quy tắc, và nó chặt hơn vẻ ngoài.

Quy tắc gốc: vào nước nào thì dùng hộ chiếu của nước đó

Nếu đứa trẻ có quốc tịch của nước đang nhập cảnh, cách đúng là dùng hộ chiếu của chính nước đó. Công dân vào nước mình không cần thị thực và không bị giới hạn thời gian lưu trú.

Dùng quyển nước ngoài để vào nước mà mình cũng là công dân tạo ra một nghịch lý hành chính: hệ thống ghi nhận một người nước ngoài đang tạm trú, trong khi cơ sở dữ liệu dân cư lại có người đó là công dân. Hai bản ghi này sớm muộn cũng va vào nhau.

Vào và ra phải cùng một quyển

Đây là quy tắc thực hành quan trọng nhất. Hồ sơ nhập cảnh được lập theo số hộ chiếu, nên nếu vào bằng quyển này mà ra bằng quyển kia, hệ thống sẽ thấy một lượt vào không có lượt ra, và một lượt ra không có lượt vào.

Lượt vào không có lượt ra là tín hiệu của quá hạn. Vài năm sau, khi đứa trẻ xin thị thực hay xin cư trú ở đâu đó, bản ghi treo lơ lửng ấy sẽ hiện lên và việc giải thích khá mệt mỏi.

Nước thứ ba thì sao

Khi đi tới nước mà đứa trẻ không mang quốc tịch, gia đình được chọn thật sự. Lúc này hãy chọn quyển có lợi hơn: quyển được miễn thị thực, hoặc quyển có thủ tục nhẹ hơn.

Nhưng chọn xong thì phải nhất quán suốt chuyến: đặt vé bằng thông tin quyển đó, làm thủ tục bay bằng quyển đó, vào và ra đều bằng quyển đó. Trộn lẫn giữa chừng là nguồn gốc của mọi rắc rối trong chuyện này.

Khi hai quyển ghi tên khác nhau

Chuyện này rất hay xảy ra: một quyển ghi theo cách viết Việt Nam với họ trước tên sau, quyển kia ghi theo cách phương Tây với tên trước họ sau, đôi khi còn thêm tên đệm được phiên khác đi.

Với hệ thống máy tính, đây là hai người khác nhau. Nếu con bạn ở trong hoàn cảnh này, hãy xin một văn bản xác nhận cùng một người do cơ quan có thẩm quyền cấp, dịch sang tiếng Anh và mang theo cùng cả hai quyển.

Hãng bay nhìn theo góc khác

Hãng hàng không không quan tâm bạn là công dân nước nào; họ quan tâm bạn có đủ giấy tờ để được nhập cảnh vào điểm đến hay không, vì họ chịu phạt nếu chở người bị từ chối.

Nếu con bạn dùng hộ chiếu Việt Nam để bay tới nước mà bé cũng là công dân, nhân viên quầy có thể đòi thị thực và không hiểu vì sao không có. Cách gỡ là xuất trình luôn quyển hộ chiếu của nước đến, khi đó mọi thứ rõ ngay.

Nghĩa vụ đi kèm quốc tịch

Quốc tịch không chỉ cho quyền mà còn kèm nghĩa vụ, và nghĩa vụ thường gắn với việc có mặt trên lãnh thổ. Nghĩa vụ quân sự ở một số nước là ví dụ rõ nhất, áp dụng cho nam giới từ một độ tuổi nhất định.

Nếu con trai bạn mang quốc tịch một nước có chế độ như vậy, hãy tìm hiểu quy định trước khi bé bước vào tuổi đó. Đây là thứ nên biết từ sớm chứ không phải phát hiện lúc đứng ở cửa khẩu.

Giữ giấy tờ ở đâu

Đừng để hai quyển hộ chiếu chung một ngăn rồi rút nhầm. Cách đơn giản mà hiệu quả là dùng hai bao đựng khác màu và quy ước rõ trong nhà quyển nào dùng cho chặng nào.

Trên mỗi chuyến, hãy ghi ra một mảnh giấy: chặng đi dùng quyển nào, chặng về dùng quyển nào. Với gia đình có nhiều trẻ song tịch, mảnh giấy này tiết kiệm rất nhiều đắn đo tại quầy.

Khi con lớn lên

Một số nước yêu cầu người song tịch phải chọn một quốc tịch khi đến tuổi trưởng thành; một số nước khác thì không. Hạn chót đó thường không ai nhắc bạn, và bỏ lỡ nó có thể đồng nghĩa mất một quốc tịch.

Hãy tra quy định của cả hai nước từ khi con còn nhỏ và ghi lại mốc thời gian. Đây là loại việc mà chuẩn bị trước mười năm thì nhẹ nhàng, còn xử lý trước mười ngày thì không kịp.

Đăng ký với cơ quan đại diện

Nếu con bạn sinh ở nước ngoài và bạn muốn bé giữ quốc tịch Việt Nam, việc đăng ký khai sinh tại cơ quan đại diện Việt Nam là bước không thể bỏ. Không làm bước này thì về pháp lý bé không có quốc tịch Việt Nam dù cha mẹ là người Việt.

Thủ tục dễ hơn nhiều khi làm sớm, lúc giấy khai sinh nước sở tại còn mới và cha mẹ còn ở gần. Làm muộn nhiều năm thường phải bổ sung thêm nhiều loại xác nhận.

Hỏi đáp