Trong tất cả các loại vi phạm hải quan mà người Việt gặp phải ở nước ngoài, nhóm đứng đầu không phải tiền mặt hay hàng hiệu. Đó là đồ ăn: gói ruốc, con khô, mấy quả xoài, ít lá thuốc nam gói trong giấy báo. Và lý do khiến chúng bị cấm không liên quan gì tới thuế.
Vì sao lại gắt đến thế
Đây là chuyện an toàn sinh học. Một hạt giống lạ, một con côn trùng trong quả xoài, một mầm bệnh trong miếng thịt có thể phá huỷ cả một ngành nông nghiệp của nước đó.
Những nước đảo hoặc có nền nông nghiệp lớn là gắt nhất, vì họ đã từng trả giá. Mức phạt cao không phải để tận thu mà để không ai dám thử, và nó được áp dụng ngay cả với người rõ ràng không có ý xấu.
Nhóm gần như luôn bị cấm
Thịt và sản phẩm từ thịt đứng đầu danh sách ở hầu hết mọi nơi, kể cả đã nấu chín, đã sấy khô, hay đóng gói hút chân không. Xúc xích, giò chả, thịt bò khô đều nằm trong nhóm này.
Tiếp theo là sữa và chế phẩm từ sữa tươi, trứng, rau quả tươi, hạt giống, cây sống và đất. Mật ong cũng thường bị cấm, điều mà rất ít người biết.
Nhóm tuỳ nước
Cá khô, mực khô, tôm khô nằm ở vùng xám: có nước cho với điều kiện đóng gói thương mại và khai báo, có nước cấm hẳn. Các loại gia vị khô, mì gói, bánh kẹo công nghiệp thường được chấp nhận.
Thuốc nam, rễ cây, lá thuốc là nhóm rủi ro cao dù nghe rất vô hại. Chúng vừa là thực vật chưa qua xử lý, vừa có thể chứa loài bị kiểm soát, nên bị giữ rất thường xuyên.
Điều duy nhất bạn cần nhớ
Nếu trong hành lý có bất kỳ thứ gì ăn được, hãy khai. Khai rồi mà bị giữ thì bạn chỉ mất món đồ đó. Không khai mà bị tìm thấy thì bạn mất món đồ, nộp phạt, và có một ghi chú trong hồ sơ.
Nguyên tắc này áp dụng ngay cả với thứ bạn chắc chắn là được phép. Chi phí của việc khai thừa bằng không; chi phí của việc khai thiếu thì không.
Đóng gói thế nào cho dễ
Nếu bạn buộc phải mang đồ ăn, hãy để tất cả vào một chỗ trong vali thay vì rải khắp các ngăn. Khi bị kiểm, việc mở một túi nhanh hơn nhiều so với việc lục tung cả vali.
Giữ nguyên bao bì gốc có nhãn thành phần và hạn dùng. Một gói đóng sẵn có nhãn dễ được chấp nhận hơn hẳn so với thứ gì đó gói trong túi nylon không tên.
Đồ ăn còn thừa trên máy bay
Đây là cái bẫy hay nhất trong nhóm này. Quả táo hoặc miếng bánh sandwich do hãng bay phát, bạn cất vào túi rồi quên, trở thành nông sản chưa khai báo khi bước xuống.
Đã có rất nhiều trường hợp bị phạt nặng vì đúng tình huống này, và lời giải thích rằng đồ đó do chính hãng bay đưa không được chấp nhận. Hãy bỏ hết đồ ăn vào thùng rác trước khi rời khu vực nhập cảnh.
Thùng bỏ đồ trước cửa hải quan
Nhiều sân bay đặt thùng rác lớn ngay trước khu kiểm tra, có biển ghi rõ là chỗ bỏ thực phẩm mà không bị phạt. Đây là cơ hội cuối cùng và nó hoàn toàn miễn phí.
Bỏ vào thùng đó không bị ghi nhận là vi phạm. Đi qua nó rồi mới bị tìm thấy thì bị. Khoảng cách giữa hai kết quả chỉ là vài mét.
Quà quê và áp lực gia đình
Rất nhiều người mang đồ ăn không phải vì thèm mà vì gia đình gửi và khó từ chối. Đây là chuyện tình cảm thật, nhưng nó không thay đổi được quy định.
Cách gỡ nhẹ nhàng: giải thích trước với người gửi rằng món đó sẽ bị vứt ở sân bay chứ không tới được tay người nhận. Phần lớn mọi người hiểu khi biết kết cục thật sự của gói hàng.
Thứ thay thế được
Cộng đồng người Việt ở hầu hết các thành phố lớn đều có cửa hàng bán đủ mắm, ruốc, khô và gia vị nhập khẩu chính ngạch. Giá cao hơn ở nhà nhưng không cao bằng một lần bị phạt.
Với thứ thật sự không mua được ở nơi đến, hãy tìm dịch vụ gửi hàng có làm thủ tục kiểm dịch. Đường chính thức chậm hơn nhưng nó tới nơi.
Hỏi đáp
Mì gói và bánh kẹo có phải khai không?
Nên khai cho đủ, dù phần lớn trường hợp chúng được cho qua. Mì có gói dầu hoặc thịt sấy thì càng phải khai.
Thuốc bắc và thuốc nam thì sao?
Rủi ro cao và nhiều nước cấm. Nếu là thuốc cần thiết, hãy mang loại đã đóng gói thương mại kèm đơn của bác sĩ.
Cà phê, trà khô có bị cấm không?
Thường được phép ở dạng đóng gói thương mại, nhưng vẫn nên khai. Trà thảo mộc tự phơi thì rủi ro hơn nhiều.
Bị giữ đồ ăn thì có bị phạt luôn không?
Nếu bạn đã khai thì thường chỉ bị giữ và tiêu huỷ, không phạt. Phạt là dành cho trường hợp không khai.