Trong đời thường, người ta hay dùng lẫn lộn ba chữ: bị đuổi về, bị trục xuất, bị cấm cửa. Nhưng trong hồ sơ di trú, đây là ba tình trạng pháp lý khác hẳn nhau, và hậu quả với các hồ sơ về sau cũng khác nhau rất xa. Biết mình đang ở tình trạng nào là điều kiện đầu tiên để xử lý đúng.
Từ chối nhập cảnh
Đây là tình trạng nhẹ nhất trong ba. Nó xảy ra tại cửa khẩu, trước khi bạn chính thức vào lãnh thổ. Về mặt pháp lý, bạn chưa từng nhập cảnh nước đó trong chuyến đi ấy.
Hậu quả thường giới hạn ở việc bị ghi nhận trong hệ thống và phải quay về. Ở nhiều nước, một lần bị từ chối vì lý do giấy tờ không kèm theo lệnh cấm nào, và bạn có thể xin lại sau khi khắc phục nguyên nhân.
Trục xuất
Tình trạng này xảy ra khi bạn đã ở trong lãnh thổ rồi mới bị buộc rời đi, thường sau một quyết định hành chính hoặc tư pháp. Lý do có thể là ở quá hạn, làm việc không được phép, vi phạm pháp luật, hoặc mất tình trạng cư trú.
Hậu quả nặng hơn nhiều: nó gần như luôn đi kèm một lệnh cấm nhập cảnh có thời hạn, được ghi vào hồ sơ, và phải khai trong các đơn xin thị thực sau này của nhiều nước chứ không riêng nước đó.
Lệnh cấm nhập cảnh
Đây không phải một sự kiện mà là một hệ quả có thời hạn, được áp dụng kèm theo một trong hai tình trạng trên hoặc áp dụng độc lập. Thời hạn dao động từ vài năm tới vô thời hạn, tuỳ mức độ.
Điểm quan trọng: lệnh cấm gắn với con người chứ không gắn với cuốn hộ chiếu. Đổi hộ chiếu mới không xoá được nó, và việc dùng giấy tờ mới để né tránh là hành vi làm mọi thứ nặng thêm rất nhiều.
Một tình trạng thứ tư: tự nguyện rời đi
Ở một số nước, người vi phạm được cho lựa chọn tự nguyện rời đi trong một thời hạn thay vì bị ra quyết định trục xuất. Đây thường là lựa chọn nhẹ hơn đáng kể, vì nó không tạo ra một quyết định trục xuất trong hồ sơ.
Nếu bạn rơi vào tình huống này, đừng quyết định một mình. Đây chính là loại ngã rẽ mà một buổi tư vấn với luật sư di trú tại chỗ có giá trị lớn nhất, vì hai lựa chọn nhìn giống nhau ở hiện tại nhưng rất khác nhau sau năm năm.
Khai như thế nào trong đơn sau này
Mẫu đơn xin thị thực của nhiều nước có câu hỏi đại ý: bạn đã từng bị từ chối nhập cảnh, bị trục xuất, hoặc bị cấm nhập cảnh vào bất kỳ nước nào chưa. Câu này hỏi về mọi nước, không riêng nước bạn đang xin.
Phải khai trung thực, và khai đúng tình trạng. Nói mình bị trục xuất khi thực ra chỉ bị từ chối nhập cảnh là tự làm nặng hồ sơ của mình; giấu việc bị trục xuất thì tạo ra một vấn đề mới nghiêm trọng hơn chính sự việc cũ.
Có gỡ được không
Nhiều nước có thủ tục xin miễn áp dụng lệnh cấm trong những trường hợp nhất định, thường dựa trên hoàn cảnh nhân đạo, quan hệ gia đình, hoặc thời gian đã trôi qua đủ dài. Thủ tục này phức tạp và tỷ lệ thành công phụ thuộc rất nhiều vào cách trình bày hồ sơ.
Đây là việc nên làm với luật sư di trú của chính nước đó. Tự nộp một hồ sơ xin miễn rồi bị từ chối làm lần xin sau khó hơn, nên nếu định làm thì nên làm cho chắc ngay lần đầu.
Giữ giấy tờ của chính sự việc
Dù rơi vào tình trạng nào, hãy giữ bằng được văn bản mà cơ quan chức năng lập: quyết định, biên bản, hoặc giấy thông báo. Nhiều năm sau, khi cần chứng minh mình thuộc tình trạng nào, đó là thứ duy nhất nói thay bạn.
Nếu không được cấp bản sao tại chỗ, hãy ghi lại ngày giờ, tên cơ quan, và số hiệu văn bản nếu nhìn thấy. Thông tin đó giúp luật sư truy lại hồ sơ về sau.
Hỏi đáp
Bị từ chối nhập cảnh có phải là bị trục xuất không?
Không. Từ chối nhập cảnh xảy ra tại cửa khẩu trước khi bạn vào lãnh thổ, còn trục xuất xảy ra khi bạn đã ở trong nước. Hậu quả khác nhau rõ rệt.
Đổi hộ chiếu mới có xoá được lệnh cấm không?
Không. Lệnh cấm gắn với con người chứ không gắn với cuốn hộ chiếu, và việc dùng giấy tờ mới để né tránh làm vấn đề nặng thêm nhiều.
Tôi có phải khai việc bị từ chối ở nước khác không?
Có, nếu mẫu đơn hỏi về mọi nước. Hãy khai đúng tình trạng thật của mình, không nói nhẹ đi cũng không nói nặng lên.
Lệnh cấm hết hạn thì tự động được vào lại chứ?
Hết thời hạn cấm là điều kiện cần, nhưng bạn vẫn phải đáp ứng mọi điều kiện nhập cảnh như bình thường. Hãy hỏi luật sư trước khi nộp hồ sơ mới.
